လၢတ်ႈၵၼ်မူိဝ်ႈလႂ်ဢမ်ႇမူိဝ်ႈလႂ်ေၵႃႈဝႃႈ "တႆးဢမ်ႇၽွမ်ႇၵၼ်" "တႆးဢမ်ႇၽွမ်ႇၵၼ်" ၼႆယူႇတႃႇေသႇ၊ ၵွပ်ႈသင် ႄလႈသမ်ႉဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်လႃႇ? ေပႃးေတမႃးထတ်းသၢင်သပ်းေသးတူၺ်းၼႆ ေတလႆႈႁၼ်မီးလႆၢလွင်ႈလႆၢတၢင်း ဝႆႉယူႇ ၊ ၼႂ်းၸူိဝ်းၼၼ်ႉ "လွင်ႈပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ်" ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈၼုိင်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈေသပူိၼ်ႈၼႆ ေၶးေတဢမ်ႇ မီးၽႂ်ထဵင်လႆႈ။
ၵွပ်ႈသင်ႄလႈပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ်ၼႆႉလမ်ႇလွင်ႈေသပူိၼ်ႈၼႆ၊ ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈဝႃႈေတႁဵတ်းသၢင်ႈၶုိင်ပွင်သင်ေၵႃႈမၼ်းႄတႇ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမႃးတီႈပႆၢးဝူၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ ဢဝ်ပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉသူိဝ်ႇပိုၼ်ႉငဝ်ႈႁၢၵ်ႈေသ ၸင်ႇ ပဵၼ်လၵ်းၼမ်းပၵ်းပူိင် မႃးေသ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၸွမ်းလၵ်းၼမ်းဢၼ်တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ လူိဝ်ေသ လွင်ႈပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ်ယဝ်ႉမၼ်းေတမီးပႃးမႃးၸွမ်းတင်းၼမ် မူိၼ်ၸူိင်ႉၼင်ႇ "တႆးႁဝ်း ဢမ်ႇၵႆႉယွမ်း မႃႇၼ ေတႃႇ ၵၼ် " ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉေၵႃႈပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼုိင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ တီႈႄတႉေပႃးမီးပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ် ဢၼ်လီ (postive thinking) ေတႃႇၵၼ်ၼႆၸိုင် "မႃႇၼ" ၼၼ်ႉေတဢမ်ႇလႆႈမီးၼႂ်း တႆး ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်၊ ေတဢမ်ႇထုၵ်ႇ လီလႆႈမီးဝႃႈ" ၵဝ်ဢမ်ႇယွမ်းမႂ်းမႂ်းဢမ်ႇယွမ်းၵဝ်" မႃႇၼ ၼၼ်ႉလူဝ်ႇလႆႈဢဝ်ဝႆႉၸႂ်ႉမူိဝ်ႈေၶႉၶဵင်ႇၵၼ် တင်း ၶူိဝ်းပူိၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇ "ပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ်" ေတမူိၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉေၵႃႈ လူဝ်ႇလႆႈမီးလွင်ႈလူင်ႉလႅင်းၵၼ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸူိင်ႉႁူိဝ်? မူိၼ် ၸူိင်ႉၼင်ႇပႆၢးဝူၼ်ႉမဝ်ႊၸူိဝ်ႊတုင်း မူိဝ်ႈၵူႊပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ေပႃးဝႃႈၽႂ်သူင်ၵျၱိၵ်ႈၼႆ ၸူိဝ်းၶဝ်တုိၼ်းၽွမ်ႉၵၼ်တႃႇ ေသႇ ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈမီႈပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်သူင်ၵျၱိၵ်ႈမဝ်ႊၸူိဝ်ႊတုင်း မူိၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵႆႉမွၵ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ "တႆးၼႆႉေပႃးလွင်ႈၵၢၼ်ၵိၼ်ၵၢၼ်လႇူ ႁဵတ်းပွႆးလၢမ်းေပႃးၼႆၽွမ်ႉၵၼ်ၵျႃႉ ေပႃးလွင်ႈၵၢၼ်မူိင်း ၼႆဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်ေသပွၵ်ႈ" ဝႃႈၼႆ၊ ေပႃးမႃးသပ်းႁႂ်ႈယွႆႈယွႆႈေသ ထတ်းတူၺ်း ၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈပႆၢးဝူၼ်ႉဢၼ် ၵဵဝ်ႈ လူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းပႆွႈလၢမ်းတၢင်းလူႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇသူႈမီႈလွင်ႈၶတ်းၵၼ် ေပႃးဝႃႈတၢင်းလူႇၼႆႁူႉပွင်ႇဝႃႈ ေတလႆႈၵူႉသူဝ်ႉလ်ၼႆႄလႈ ဢမ်ႇေပႃးမီးၽႂ်သၢၼ်ၶတ်းလႃးလႃး၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ႄလႈမူိၼ်ၽွမ်ႉၵၼ်ဝႆႉ။ ေပႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်းတင်းၵၢၼ်မူိင်းသမ်ႉ ပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ်ဢမ်ႇမူိၼ်ၵၼ်၊ေၵႃႉၼုိင်ႈဝူၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ "လွၵ်းလႆၢးတႃႇၶူိဝ်းတႆး မူိင်းတႆးေတမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉလွတ်ႈလႅဝ်းၵၼ်းေၶႃၵူၺ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ၊ ေၵႃႉၼိုင်သမ်ႉဝႃႈ လွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်းေၶႃၼၼ်ႉၽႂ်ေၵႃႈၶႂ်ႈလႆႈၵူႊေၵႃႉယဝ်ႉ ၵူၺ်းၼႃႇေပႃးႁဝ်းေတပိုၼ်ၽၢဝ် ႇသုိဝ်ႈသိုဝ်ႈၸူိင်ႉ ၼၼ်ၵမ်း လဵဝ် ၼႆ ဢမ်ႇမီးမူိင်းလႂ်လဵၼ်ၸွမ်းေလႃႇ ေတလႆႈတူၺ်းငဝ်းလႆၢးၵမ်ႇၽႃႇ၊ ငဝ်းလၢႆးၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်းၾႃႉ(UN )ေသ ႁဵတ်း ၵၢၼ်ၸွမ်း သမ်ႉဝႃႈၸူိင်ႉၼႆ၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းသွင်သဵၼ်ႈၼႆႉပီႈၼွင့်တႆးႁဝ်းၶတ်းၵၼ်မႃးတႃႇေသႇ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈတႆးဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်၊ေၵႃႉဢၼ် ၶႂ်ႈတီႇတၢင်းမႂ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်မူိင်းလွတ်ႈလဵဝ်းၵွၼ်းေၶႃတဵမ် ( Total Independent) ၼၼ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းေၵႃႉဢၼ်ဝႃႈေတလႆႈၸွမ်းငဝ်းလႆၢးဢၼ်ၵူႊမူိင်းမူိင်းၵမ်ႉထႅမ် လွင်ႈ ႁႂ်ႈၶုိၼ်းလီၵၼ်ၶိုၼ်းတင်းလူင်ပွင်ၸုိင်သိုၵ်းမၢၼ်ႊ၊(တင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ၊ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇႄလႈၸၢဝ်းၶူိဝ်း) တင်း သၢမ်ၾႆၢႇႁႂ်ႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ် ေသဢၢၼ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈမူိင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ ဝႃႈၸူိင်ႉၼႆ။ ပႆၢးဝူၼ်ႉသွင်သဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉယဝ်ႉဢၼ်ပဵၼ်ပူိင်လူင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႆးဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်လႆႈ၊ မူိဝ်ႈလႂ်ဢမ်ႇမူိဝ်ႈလႂ်ေၵႃႈ ထဵင်ၵၼ်ဢမ်ႇႁူႉယဝ်ႉလႆႈေသပွၵ်ႈ၊ သဵပ်ႈတၢင်းပႆၢးဝူၼ်ႉတင်းသွင်ၼႆႉေပႃးေတမႃးထတ်းတူၺ်းလီလီၼႆၸုိင် တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇႄတႉ တိုၼ်းေတမီးဝႆႉႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇ၊မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇငႆၢႈတင်းသွင်ဢၼ်ယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၼႃႇ ေပႃး ဝႃႈၸၢင်ႈဢွင်ႇထိုင်တီႈမႃးလႆႈဝၼ်းၼုိင်ႈၼႆ ဢၼ်လႂ်သမ်ႉ မီးလွင်ႈထၢင်ႁၢင်ႈလူိဝ်လႃႇ? ၶၵ်းတွၼ်ႈ ဢၼ်ေတ လႆႈၶတ်းၸႂ်တႃႇေတလႆႈၸႂ်ၽွမ်ႉၵၼ်တင်းမၢၼ်ႊသွင်ၾႆၢႇ(သိုၵ်းႄလႈဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီ၊ႇ) ဢိၵ်ႇ တင်း ၸၢဝ်းၶူိဝ်းၼႂ်းမူိင်းမၢၼ်ႊပတ်းပိုၼ်ႉ ႄလႈ ၶၵ်းတွၼ်ႈဢၼ်လူဝ်ႇၶတ်းၸႂ်ႁူၺ်းႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶူိဝ်းၼႂ်းမူိင်းတႆး ၽွမ်ႉၸႂ်ႁၼ်လီၸွမ်း လွင်ႈၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈပဵၼ်မူိင်းလွတ်ႈလဵဝ်းၵွၼ်းေၶႃတဵမ် ( Total Independent) ေသ ႄၽဢွၵ်ႇတီႈမူိင်းမၢၼ်ႊ၊ ဢၼ်လႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်? ဢၼ်လႂ်ပီႈၼွင်ႉတႆးၵမ်ႈၼမ် သူင်ၵျၱိၵ်ႈ? ၶႅၼ်းေတႃႈဢွၼ်ၵၼ်ဝူၼ်ႉတူၺ်းလီလီ သပ်းတူၺ်းယွႆႈယွႆႈေသ ထတ်းသၢင်တူၺ်းႁႂ်ႈထီႇထီႇယဝ်ႉ သပ်းလႅင်း သိုပ်ႇႄၽပႆၢးဝူၼ်ႉဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယုမ်ႇယမ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႄၽႈတိုၼ်းထိုင်ပီႈၼွင်ႉတႆးၵူႊေၵႃႉ၊ ေပႃးဝႃႈႁူႉတူဝ်ပွင် ၸႂ်ၵၼ် လီေတႉႄတ့လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၼ်းေတပဵၼ်မႃးဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ ယႃႇၵႂႃႇၵႂင်မဝ်းၸွမ်း ပႆၢးလဵၼ်း(ပရိႄယႇ) ဢၼ်ပူိၼ်ႈဝၢၼ်ႇပၼ်တႆးႁဝ်း ႁႂ်ႈတႅၵ်ႇယႆၢႈၵၼ် ယူႇၼၼ်ႉ ၶႃႈလႃႈ၊ ႁူႉတူဝ်တႃႉတႆး။