ၸႆၢးဢွၼ်ႇမွင်ႇ ထွင်းၻီး ပဵၼ်ၽႂ်? - Who is Mong Thong Dee

ပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶၢမ်ႈမူိင်းမႃးေသ ယၢမ်းလဵဝ် “ၵူဝ်းဢိၼ်ႇတူိဝ်ႇရ်”  တိုၵ့်ၵႂႃႇေၶ့ၶဵင်ႇပွႆႇ “ၶူိင်ႈမိၼ် ေၸႊတူပ့်”ၼွၵ်ႈမူိင်းယူႇ၊ ၸႆၢးဢွၼ်ႇမွင်ႇ ထွင်းၻီး ဢမ်ႇၼၼ် “ၼွင့်မွင်း” ဢႃႇယု 12 ၶူပ်ႇ၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၸၼ့်ငဝ်ႈ ပီႊထိ 4 ႁူင်းႁဵၼ်းဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈသႆၢး တမ်ႇၿူၼ်းသူႇထဵပ့် ဢူိင်ႇႄလႈေၸႊတွၼ်ႈ ဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ၶႆ့ၢပႆႈဢၼ်လုၵ့်တီႈမူိင်းတႆးမႃး၊လႆႈပဵၼ်ၶၢဝ်ႇလုိဝ်း လင်မူိဝ်ႈၸႆၢးဢွၼ်ႇေၵႃႉၼႆ့လႆႈႁပ့် သူးေၶ့ၶဵင်ႇေပ့ “ ၶူိင်ႈမိၼ်ေၸႊတူပ့်” တင်းတီႈၸၼ့်ၸွမ်ၵဵင်းမႆႇႄလႈၿႆႉထဵၵ်ႇၿၢင်ၼႃးတီႈမူိင်းၵွၵ်ႇ ၼႂ်းလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇတီႈပဵၼ်သႅၼ်းလဵဝ််ၵၼ်၊ ၶူိင်ႈမိၼ်ေၸႊမၼ်းၸႆၢးၼႆ့ၸူိဝ်ႈယူႇၼႂ်းလူမ်ႈလႆႈႁုိင်ထိုင် 12.50 ၸႅၵ့် ၵၢၼ့်ၼႆယဝ့်။

မူိဝ်ႈႄတႇမၼ်း သမ့်ေပႃးၸမ်ေတဢမ်ႇမီးတုိဝ့်တၢင်းတႃႇၵႂႃႇသိုပ်ႇေၶ့ၶဵင်တီႈမူိဝ်းၵျပၢၼ်ႇယဝ့်ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈဝႃႈ ၸႆၢးဢွၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢမ်ႇမီးၸုိင်ႈမူိင်း(သၼ်ၶျၢတ့်) ႄလႈလိုၼ်းသုတ်းၶဝ်ႈပုိင်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်သုၼ်ႇ လႆႈၵူၼ်းၾႆၢႇဢမ်ႇမီးၸုိင်ႈမူိင်း ၸူိဝ့်ၸၢတ်ႈ ၽူႈၶ့ႆၢပႆႈ ႄလႈႁႅင်းၵၢၼ်ၶၢမ်ႈမူိင်း တင်းလုမ်းၽူႈလၢတ်ႈတၢင် (သၽႃးထၼႆၢးၶႂၢမ်း) သုိဝ်ႇၵူၼ်းမူိင်း ႄလႈၶဝ်ႈထူပ်းၸွမ်ၽွင်းလူင် မူိင်းထႆး ပုၼ်ႈတႃႇေတလႆႈၵႂႃႇေၶ့ၶဵင်ႇ သင်ၢႈၸုိဝ်ႈသဵင်ပၼ် မူိင်းထႆးဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၸႆၢးဢွၼ်ႇၵူိတ်ႇႄလႈယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင် လႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈ လႆၢးၼႂ်းၽုိၼ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸုိင်ႈထႆး။ လိုၼ်းသုတ်းလႆႈဝီႇၸႃႇၶဝ်ႈမူိင်းၵျပၢၼ်ႇ မူိဝ်ႈဝၼ်းထိ 9 သႅပ်ႇထႅမ်ႇ ၿူိဝ်ႇရ် 2009 ၼၼ့် ေသလႆႈၵႂႃႇေၶ့ၶဵင်ႇၸွမ်းၼင်ႇၵူႊၾႆၢႇၾႆၢႇမုင်ႈမွင်းၼၼ့်ယူႇယဝ့်။

ၸႆၢးဢွၼ်ႇမွင်ႇ ထွင်းၻီးပဵၼ်လုၵ်ႈၸႆၢး ၸႆၢးၺုၼ့် ႄလႈၼၢင်းမွႆး ထွင်းၻီး ႁႅင်းၵၢၼ်ၶႆၢ့ပႆၢႈၸၢဝ်းတႆးၸူိဝ့်သႆၢ ပဢူဝ်း ၸႃႇတိယူႇတီႈ ၶူဝ်လမ် ေၸႊဝဵင်းၼမ့်ၸၢင် မူိင်ႈတႆး၊ၸႆၢးဢွၼ်ႇႄတ့ၵူိတ်ႈတီႈဢူိင်ႇၶျႆးပရႃႇၵၢၼ်ႊ ေၸႊဝဵင်းၵဵင်းမႆႇမူိဝ်ႈပီႊ 2540(1997)၊ယၢမ်းလဵဝ်ေပႃႈႄမႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢင်ႈ ၵိၼ်လႆၢးဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ တီႈသူသူၼ်လမ်းယႆးတီႈၼုိင်ႈၼႂ်းဢူိင်ႇၶျႆးပရႃႇၵၢၼ်ႊ၊ၸဵမ်မူိဝ်ႈၵူိတ်ႇေပႃႈႄမႈတၢင်ႈ ၸုိဝ်ႈပၼ်ဝႃႈ “မွင်း”   ပွင်ႇဝႃႈမွင်းႁႃ ဢမ်ႇၼၼ်မုင်ႈမွင်းၼႂ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းတႆး၊ၵူၺ်းၼႃႈမူိဝ်ႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း သမ့်လႆႈ ၸုိဝ်ႈမႂ်ႇ ဝႃႈ “မွင်ႇ” ဢမ်ႉၼၼ်ၸႆၢးဢွၼ်ႇမွင်ႇ ထွင်းၻီးယွၼ့်ၵွပ်ႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်ႈတႅမ်ႈမႆၢယၢမ်းၼၼ့်ထွမ်ႇၽိတ်း ေသတႅမ်ႈၵႂႃႇေၵႃႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ။

ၽူႈပဵၼ်ေပႃႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်ေၵႃႈၼႂ်းႁူိၼ်းဢမ်ႇၼၼ်ၼႂ်းၶူိဝ်းပီႈၼွင့်တင်ႈလႆၢေၵႃႈယင်းတိုၵ့်ႁွင့် “ၼွင့်မွင်း”  ဢမ်ႉၼၼ် “ၸႆၢးမွင်း” ယူႇ၊ၼွင့်မွင်းပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတီႈလဵင့်ငႆၢႈ ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်လႆႈၵူႊၸူိဝ့်ၵူႊ ပူိင်ဢမ်ႇလူိၵ်ႈဢမ်ႇပွင့်လႃႇ၊ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵပ်းၵူိဝ် ၵပ်းထူဝ်ၼဝ်ႈေၵႃႈလႆႈ၊ ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈမူိဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၼၼ့်ႁဵတ်း ၵၢၼ် လႆႈငိုၼ်းေဢႇႄလႈဢမ်ႇမီးငိုၼ်းသုိဝ့် ၽၵ်းပၼ်လႆႈၼႆယဝ့်။

ၼွင့်မွင်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢမ်ႇၵျၢင်ႇၵူၺ်းၼႃႇပဵၼ်ၵူၼ်းၶတ်းၸႂ်ႄလႈႁပ့် ေပႃႈႄမႈေမႃႁၵ့်ၼွင့်၊ ပဵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတီႈဝႃႈၼွၼ်းသွၼ်ငႆၢႈ ဢမ်ႇတုိဝ် ၵူၺ်းၼႃႇေမႃ သူၼ်း ဢိတ်းၼုိင်ႈ ၊မူိဝ်ေၵႃႉလဵၵ့်ယၢမ်ႈတူၵ်း တူၼ်ႈလမ်းယႆးေသၶႅၼ်ႁၵ်းပွၵ်ႈၼုိင်ႈ၊ႄလႈတီႈလမ်ႇလွင်ႈၼၼ့် ၼွင့်မွင်း မီႈတၢင်းယၢမ်ႈ“ၵႆ့ဢဝ်ေၸႊမႃး တူပ့် ပဵၼ်ၶူိင်မိၼ်လဵၼ်ႈတႃႇေသႇ” ၼႆယဝ့်၊ၽူႈပဵၼ်ေပႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ “ယၢမ်ႈပွင့်ၾၢင့်လႆၢပွၵ်ႈၵွပ်ႈပူိဝ်ႈမၼ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈပူိင် ေၸႊႄလႈသဵင်ငိုၼ်း ဢမ်ႇယၢမ်ႈဝူၼ့်ၶႆႈထုိင်ေသဢိတ်းဝႃႈ မၼ်းေတမႃး ပဵၼ်ၽွၼ်းလီၸူိင့် ၼင်ႇ ၼႂ်းဝၼ်းမူိဝ်ႈၼႆ့ေတလႆႈဝႃႈပဵၼ်ၵုသူဝ်ႇလ်ၶဝ်” ၼႆယဝ့်။

ၸႆၢးၺုၼ့်ႄလႈၼၢင်းမွႆး လႆႈၶဝ်ႈမႃးယူႇၼႂ်းမူိင်ႈထႆး မူိဝ်ႈပီႊ 2538 (1995) ၶဝ်ႈမႃးတၢင်းၼွင်ဢုၵ်း ဢူိင်ၵဵင်း လၢဝ် ေၸႊတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇႄလႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢင်ႈၼႂ်းသူၼ်လိၼ့်ၵျီႇ (မၢၵ်ႇေၶႃႄၶ) တီႈတၢင်း မူိင်းၾၢင်၊လွင်ႈလႆႈၶဝ်ႈမႃးႁႃႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမူိင်းထႆးၼၼ့်ၵွပ်ႈဝႃႈမူိင်းတႆးဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ႁဵတ်း၊ဢိၵ်ႇလွင်ႈၼုိင်ႈ သႆၢငႆၢဝၢၼ်ႈမူိင်းဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်၊လႆႈသဵင်ႈၶွၼ်ႇပၼ်ၸုမ်းယိင်းၵွင်ႈၵၢင်လႆၢမူႇလႆၢၸုမ်းေသဢမ်ႇၵႃးယင်းၺႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႊဝၢင်းၶပ့်ၵႂႃႇႁဵတ်းပၼ်တၢင်းလုတ့်ၾႆးဝဵင်းၼမ့်ၸၢင်လႆၢပွၵ်ႈလူးၵွၼ်ႇဢမ်ႇယၢမ်ႈမီးၵႃႇတွပ်ႈ တႅၼ်းသင်ၶဝ်ႈၽၵ်းယင်းလႆႈဢဝ်တီႈႁူိၼ်းၵႂႃႇၵိၼ်ႁင်းၵူၺ်းၼႆယဝ့်။ၸႆၢးၺုၼ့်ဝႃႈဝႆၢးေသယူႇတီႈမူိင်းၾၢင် လႆႈမွၵ်ႈ 4 ပီႊ လႆႈၶႆ့ၢမႃးယူႇၼႂ်းၵဵင်ႈမႆႇႁဵတ်းၵၢၼ်ေၵႃႇသၢင်ႈႄလႈယၢမ်ႈယႃးၻမ်ႇရူႂတ်ႇၺွပ်းၽွင်ႈၵွပ်ႈဢမ်ႇ ပႆႇမီးဝတ်းသင်၊ယၢမ်းလဵဝ်ႄတ့မီႈဝတ်းႁႅင်းငၢၼ်းယဝ့်။

ၼွင့်မွင်ႈႄတ့ဝႆၢႈေသၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းတီႈဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈသႆၢး ႄတႇၸဵမ်မူိဝ်ႈၸၼ့်ငဝ်ႈ ယင်းပႆႇယၢမ်ႈၶႆ့ၢတီႈလႂ်၊ ယၢမ်းလဵဝ်ၸႆၢးၺုၼ့်ႄလႈၼၢင်းမွႆးႁဵတ်းၵၢၼ်ပဵၼ်ၸၢင်ႈၿုၼ်ႊၸွမ်းၶုင်းၵၢၼ်ေၵႃႇသၢင်ႈ၊ေပႃးမီးၵၢၼ်တႃႇ ေသၼႆတင်းသွင်ေၵႃႉႁူမ်ႈၵၼ်ေတမီးငိုၼ်ႈလႆႈ မွၵ်ႈ 8ႇ000- 10ႇ000 ဝၢတ်ႇေတႃႇလူိၼ် ၊လူိၼ်လႂ်ဢမ်ႇ ေပႃး မီးၵၢၼ်ေၵႃႈေတလႆႈမွၵ်ႈ 7-8 ႁဵင်ဝၢတ်ႇဝႃႈၼႆ၊ၸႆၢးၺုၼ့်မွၵ်ႇလၢတ်ႈႄၼလွင်ႈမႆႈၸႂ်ဝႃႈ ဝႆၢးေသလူိၼ် ၵုမ်းၽႃးၽၼ်း(ၵျၢၼ်ႇၼူဝ်ႇဝႃႇရီႇ) 2553 (2010)ယဝ့်ေတပဵၼ်ႁုိဝ်ေၵႃႈဢမ်ႇႁူႉ၊ ၵွပ်ႈတၢင်းမူိင်းထႆးဝၢင်း ၶပ့်ႁႂ်ႈၵႃႂႇထတ်းသၢင်လွင်ႈၸၢဝ်းၸုိင်ႈမူိင်း(ၽိသုတ်ႇသၼ်ၶျၢတ့်)တႃႇႁဵတ်းမႂ်ၶၢမ်ႈမူိင်း (ၽၢတ့်သပွတ်ႇ) ႄလႈ ဝီႇၸႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်၊မီးၶၢဝ်ႇဝႃႈေပႃးၽႂ်ၵႂႃႇထတ်းယဝ့်ေတႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းမူိင်းမၢၼ်ႊႁူႉ ေၶႃႈမုၼ််း ေသေတၵႂႃႇ မႂ်ႊၵိၼ်ေပႃႈႄမႈပီႈၼွင့်တၢင်းႁူိၼ်း၊ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းဢမ်ႇႁူႉဝႃႈၼႃႈႁူိၼ်း ၸႆၢးၺုၼ့်ေတၵႂႃႇထတ်းလႆႈ ဢမ်ႇလႆႈေၵႃႈ ဢမ်ႇႁူႉၵွပ်ႈပူိဝ်ႈဝႃႈၸႆၢးၺုၼ့်ႄၶႈတင်းၼၢင်းေမးဢမ်ႇယၢမ်ႈမီးမႂ်ၵုိၵ်းတူဝ်မူိင်း မၢၼ်ႊေသ ပွၵ်ႈ၊ ပဵၼ်ႁိုေၵႃႈေတပႂ်ႉတူၺ်းၸူိဝ်းပူိၼ်ႈတၢင်ႇေၵႃႉတီႈမူိၼ်ႁဝ်း၊ပူိၼ်ႈႁဵတ်းၸူိင့်ႁုိဝ်ေၵႃႈ ေတႁဵတ်းၸူိင့် ၼၼ် ၸႆၢးၺုၼ့်ဝႃႈ။လၢတ်ႈထုိင်ၼွင့်မွင်းလွင်ႈ သုင်လဵၼ်ႈတူပ့်ေၸႊႁဵတ်းၶူိင်ႈမိၼ်၊ၼွင့်မွင်ႈဝႃႈယူိင်ႈၼူၵ့် ႄလႈၶူိင်မိၼ်၊မူိဝ်ႈဢွၼ်ၼႆ့ယၢမ်ႈၾၢင့်တူယ်းၼူၵ့်မိၼ်ယူႇၼူိဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ေသဝူၼ့်ဝႃႈမိၼ်လႆႈၸူိင့် ႁုိဝ်ၼႆ? ႄလႈမူိဝ်ေပႃႈႄမႈၶႆ့ၢမႃးယူႇၸမ်ၶူင်ႇႁူိဝ်းမိၼ်လႆႈႁၼ်ၶူိင်ႈမိၼ်ၶိုၼ်ႈလူင်းၵူႆဝၼ်းႄလႈၸင်ႇဢဝ်ေၸႊမႃး တူပ့်ႁဵတ်းၶူိင်ႈမိၼ်လဵၼ်ႈၵူႊဝၼ်း၊လႆၢႈတူပ့်တူၺ်းလႆၢပူိင်၊မၢင်ပွၵ်ႈၺႃးေပႃႈႄမႈ ၶူႈသွၼ်ပွင့်ဝႃႈ ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈသဵင်ေၸႊေသဢမ်ႇၵႃးႁဵတ်း ႁႂ်ႈမၢၵ်ႇမူိဝ် ၼၼ့်ယဝ့်၊လႆၢပီႊမႃးၶူးတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ေၵႃႈသွၼ်တူပ့် လႆၢးမႂ်ႇေသလဵၼ်ႈၵၼ်မႃး။ဝႆၢးမႃးမူိဝ်ႈမီးလွင်ႈေၶ့ၶဵင်ႇတူပ့်ၶူိင်ႈမိၼ်တီႈၸၼ့်ၸွမ်ၵဵင်းမႆႇၶူႈယႂ်ႇႁႂ်ႈၵႂႃႇႁူမ်ႈေၶ့ ၶဵင်ႇတင်းဢူိၺ်းေၵႃႉ လႆၢလႆၢေၵႃႉ၊ေၶ့လႆၢပွၵ်ႈဢမ်ႇပႆႇယၢမ်ႈေပ့ေသပွၵ်ႈ၊လိုၼ်းသုတ်းမူိဝ်ပီႊၵႆၢၼႆ့မီးလွင်ႈေၶ့ ၶဵင်ႇ တူပ့်ၶူိင်ႈမိၼ်တီႈၸၼ့်ၸွမ်ၵဵင်းမႆႇထႅင်ႈႄလႈၼွင့်မွင်းလႆႈၵႂႃႇေၶ့ၶဵင်ႈထႅင်ႈၶဝ်ႈႁွပ်ႈ 36 ေၵႃႉေသၶိုၼ်းေၶ့ ၶဵင်ႇထႅင်ႈၼႂ်းၼၼ့်ၼွင့်မွင်းသမ့်လႆႈထိ 1 လႆႈႁပ်ႈသူးပဵၼ်ငိုၼ်း 5ႇ000 ဝၢတ်ႇ၊ဢဝ်ၵႂႃႇသုိဝ့်သူိၶူိဝ်းတႃႇၵႂႃႇေၶ ့ ၶဵင်ႇတီႈမူိင်းၵွၵ်ႇေသတီႈလူိဝ်ေၵႃႈၾၢၵ်ႇပၼ်ေပႃႈႄမႈသုိဝ့်ၼူမ်းပၼ်ၼွင့်၊ ႄလႈၵၢၼ်ၵႂႃႇေၶ့ၶဵင်ႇတီႈမူိင်းၵွၵ်ႇ မူိဝ်ႈလူိၼ်သိင်ႁႃၶူမ်း(ေဢႃးၵတ်သ်)ၼၼ့်လႆႈသူးထိ 1ႄလႈလႆႈႁပ့်ငိုၼ်းသူး 10ႇ000 ဝၢတ်ႇႄလႈဢဝ်ၾၢၵ်ႇ ဝႆ့တီႈေယးငိုၼ်း ယဝ့် ၼွင့်မွင်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈ။

လွင်ႈဢွင်ႇထုိင်တီႈၶွင်ၼွင့်မွင်းပဵၼ်ပူိင်ယၢင်တႃႇလီယူိင်ႈေသဢမ်ႇၵႃးႁဵတ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတင်ႈလႆၢပႃးၸႂ်လွင်ႈ တူပ့်ၶူိင်ႈမိၼ်ေၸႊၵၼ်ၼမ်တူိဝ်းမႃး၊ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈၶၢဝ်ႇၼွင့်မွင်းလႆႈႁပ့်သူးလႆႈၵႂႃႇေၶ့ ၶဵင်ႇထိုင်မူိင်းၼွၵ်ႈၼၼ့် ယဝ့်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတင်းႁူိၼ်းမီးၸုိဝ်ႈသဵင်ၵႂႃႇတၢင်းလႂ်ေၵႃႈမီးၽူႈထၢမ်ႁႃလၢတ်ႈထိုင်ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝႆၢးၼၼ့် ယဝ့်၊ပဵၼ်ႁုိဝ်ေၵႃႈယွၼ်းသူးႁႂ်ႈၼွင့်မွင်းေၶ့ၶဵင်ႇလႆႈထုိင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပႆေသၵမ်း။