ၵဵဝ်ႇၵပ်းမွၵ်ႇမုၼ်းမႂ်ႇႉ
"မွၵ်ႇမုၼ်းမႂ်ႇ" ပဵၼ်ၸုမ်းၶၢဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းဢွၼ်ႇၸုမ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈဢဵၼ်းဢၢၼ်းႁႃ ၼမ်ႉတွၼ်း လွင်ႈငုိၼ်း တွင်း၊ ၵူၺ်းၼႃႇေတႁႂ်ႈပဵၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းတႃႇပီႈၼွင်ႉတႆး ေတလႆႈႁပ်ႉႁူႉ ေၶႃႈမုၼ်းၶၢဝ်ႇသၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢင် ႄလႈ ပဵၼ်ႄတႉမီးႄတႉ၊ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယုမ်ႇယမ်ႈလႆႈႄတႉ ၼၼ်ႉေသ ႁႂ်ႈလႆႈမီးသုၼ်ႇ သိုပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇ ထတ်းသၢင်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်းလႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း ၼၼ်ႉယဝ့်။ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇမွၵ်ႇမုၼ်းမႂ်ႇ ပဵၼ်ၸုမ်းၶၢဝ်ႇဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း ဢမ်ႇလႆႈယူႇ ပႃႈတႂ်ႇၽႂ်၊ ဢမ်ႇယုင်ႈႇၵဵဝ်ႇၵပ်းတင်းၸုမ်းၵၢၼ်ပႆၢးမူိင်းဢၼ်လႂ် ႄလႈဢမ်ႇမီးတၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈတီႈၸုမ်းလႂ်၊ ဝဵၼ်ႉေသ ၽူႈၵမ်ႉထႅမ် ပီႈၼွင်ႉတႆးဢၼ်ပဵၼ်သုၼ်ႇတူဝ်၊ေပႃးပဵၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းၶႂ်ႈၵမ်ႉၸွႆႈမႃးၼႆ ေၵႃႈယိၼ်းလီႁပ်ႉ တွၼ်ႈယူႇ ၶႃႈ၊ၵူၺ်းၵႃႈလႆႈႁပ်ႉတၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈၸုမ်းလႂ်မႃးေၵႃႈ "တိုၼ်းေတ ယွၼ်း ႁႂ်ႈၶၢဝ်ႇမွၵ်ႇမုၼ်းမႂ်ႇပဵၼ်ၵၢင်" ၵူၺ်း ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၶဝ်ႈၶၢင်ႈၽႂ်ၾႆၢႇလႂ်ၾႆၢႇၼိုင်ႈ၊ ေတၶဝ်ႈ ၶၢင်ႈၵူၼ်းမူိင်းၵူၺ်း ၼႆယွၼ်းလၢတ်ႈႄၼဢိတ်းၼိုင်ႈ။
ဢဵၼ်းဢၢၼ်းႄလႈယူိင်းမႆၢ- တႃႇၸတ်းႁႃၶၢဝ်ႇႄတႉဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယုမ်ႇယမ်လႆႈ၊ထတ်းသၢင်လႆႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်မူိင်း မူိင်းတႆးႁူမ်ႈပႃးတင်းမူိင်းမၢၼ်ႊ၊
- တႃႇပုိၼ်ႄၽႈၶၢဝ်ႇႄလႈေၶႃႈမုၼ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလူလႆၢပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၼူိဝ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႄလႈၸၢဝ်းၶူိဝ်းမူိင်းတႆး၊ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သုၼ်ႈလႆႈၵူၼ်း၊ သုၼ်ႇဢၼ် ထုၵ်ႇ လီႁူႉ၊ သုၼ်ႇဢၼ်ထုၵ်ႇလီပွင်ႇလႅင်း၊ သုၼ်ႇဢၼ်ထုၵ်ႇလီထတ်း သၢင်လႆႈလွတ်ႈ လွတ်ႈ လႅဝ်း လႅဝ်းၼၼ်ႉႁႂ်ႈႁူႉၼမ်တူိဝ်းတွၼ်းမႃး။
- တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းႁူႉၼမ်တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈပုၼ်ႈတႃႇပီႈၼွင်ႉတႆးႄလႈၸၢဝ်းၶူိဝ်းၼႂ်းမူိင်းတႆး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပိုၼ်း ၾိင်ႈထုင်း ႄလႈလိၵ်ႈလႆၢး ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင်မွၼ်ႉမီးၵႃႊၶွင်ၶူိဝ်းတႆး မူိင်းတႆး။
တီႈပွင်ႇမွၵ်ႇမုၼ်းမႂ်ႇ
တီႈပွင်ႇ "မွၵ်ႇမုၼ်း မႂ်ႇ" ဢမ်ႇၸႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈပဵၼ်မွၵ်ႇၼုမ်ႇဢၼ်တုိၵ်ႉႁႃမုၼ်းမႃးမႂ်ႇမႂ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇ ၼၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပွင်ႇ ထုိင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢၼ်တိုၵ်ႉႁုၼ်ႈၶိုၼ်ႈမႃးမႂ်ႇၵူၺ်း၊မၼ်းပွင်ႇထိုင် "တၢင်းႁူႉ ႄလႈပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ်" ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၼ်မုၼ်းမႂ်ႇယူႇတႃႇေသႇၼၼ်ႉယဝ့်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ဢမ်ႇ ဝႃႈ ၵူၼ်းထဝ်ႇ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ႁိုဝ်ၵူၼ်းသႅၼ်းလႂ် ေပႃးမီး ဢမ်ႇ ၼၼ်ေပႃးၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈမီး "တၢင်းႁူႉ ႄလႈပႆၢးဝူၼ်ႉႁၼ်" ဢၼ်မုၼ်းမႂ်ႇမႃးယူႇတႃႇေသႇၼၼ်ႉၼႆ ပဵၼ်မွၵ်ႇမုၼ်းမႂ်ႇမူတ်းယဝ်ႇ။